Μήνας: Αύγουστος

Αφιέρωμα: Οι Εκκλησίες

Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Είναι ο κεντρικός Ναός του χωριού. Βρίσκεται στον πάνω μαχαλά. Κτίστηκε το 1915, στη θέση παλαιότερου που είχε καταστραφεί, με προσωπική εργασία των κατοίκων. Το τέμπλο του Ναού, τα βημόθυρα, και ίσως ο δεσποτικός θρόνος είναι έργο του Τουρνοβίτη ξυλογλύπτη Βασίλειου Σκαλιστή. Νεότερες δωρεές έγιναν από το συγχωριανό μας ξυλογλύπτη, Δημήτριο Γράβο, τη δεκαετία του 2000. Είναι η εκκλησία όπου λαμβάνουν μέρος οι τελετές γάμων και βαπτίσεων. Κάθε 15 Αυγούστου, το χωριό τιμά την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου με την τέλεση πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας. Παλαιότερα, οι μισές οικογένειες του χωριού είχαν σαν προστάτιδα την Παναγία, ενώ οι υπόλοιπες είχαν την Αγία Παρασκευή.

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου. Είναι ο παλαιότερος Ναός του χωριού. Βρίσκεται εντός του περιβόλου του νεκροταφείου. Σύμφωνα με μαρτυρίες ο πρώτος Ναός κτίστηκε τον 17ο αιώνα. Από τότε έγιναν προσθήκες και ανακαινίσεις αλλοιώνοντας την αρχική του μορφή, δημιουργώντας τον σημερινό στενόμακρο Ναό.

Ιερός Ναός Αγίου Αθανασίου. Το εκκλησάκι βρίσκεται εντός του νεκροταφείου. Κτίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960, στη θέση παλαιότερου Ναού που υπήρχε στο σημείο.

Φωτογραφικό υλικό

(κλικ για μεγέθυνση)

Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου

(κλικ για μεγέθυνση)

Σχέδιο τέμπλου, από το αρχείο του Τουρνοβίτη Ξυλογλύπτη Γεώργιου Σκαλιστή

(κλικ για μεγέθυνση)

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου

Μήνας: Ιούλιος

Αφιέρωμα: Τα Αλώνια

Τον Ιούνιο μήνα γινόταν ο θερισμός των χωραφιών. Τα στάχυα των σιτηρών συγκεντρώνονταν σε μικρά δέματα, τα χερόβολα, κατόπιν γίνονταν μεγάλα δεμάτια και μεταφέρονταν στην άκρη των αλωνιών τοποθετημένα σε μεγάλους σωρούς, τις λεγόμενες θημωνιές.

Τον Ιούλιο μήνα ακολουθούσε το αλώνισμα. Το αλώνισμα ήταν η διαδικασία με την οποία ο χρήσιμος καρπός των σιτηρών διαχωριζόταν από το φυτό του. Το αλώνι είναι ένας χώρος κυκλικός, επίπεδος και πλακόστρωτος και στο κέντρο υπήρχε ένας ξύλινος πάσσαλος, που δένονταν το ζώο που βοηθούσε στη διαδικασία. Η κάθε οικογένεια , μέρες πριν, ερχόταν στο αλώνι και το καθάριζε, του έβαζε φωτιά με άχυρα για να καούν τα αγριόχορτα. Μετά σκούπιζε και αρμολογούσε τους αρμούς από τις πέτρες, με ένα μείγμα κοπριάς από αγελάδα, που όταν στέγνωνε γινόταν σκληρό. Έτσι δεν μπορούσε να πάει χαμένος ούτε ένας κόκκος καρπού.

Τα ζώα περιστρέφονταν και πατούσαν τα στάχυα, ενώ οι οικογένειες τα ανακάτευαν στον αέρα για να γίνει γρηγορότερα ο διαχωρισμός. Η διαδικασία διαρκούσε ώρες. Στο τέλος κοσκίνιζαν τον καρπό με το δερμόνι (σουρωτήρι με μεγάλες τρύπες).

Φωτογραφικό υλικό

(κλικ για μεγέθυνση)

Το αναπαλαιωμένο αλώνι στην είσοδο του χωριού. Εκεί παλαιότερα γίνονταν και τα περισσότερα γλέντια των γάμων.

(κλικ για μεγέθυνση)

“...στο τέλος κοσκίνιζαν τον καρπό με το δερμόνι (σουρωτήρι με μεγάλες τρύπες)...”

(κλικ για μεγέθυνση)

Η διαδικασία του αλωνίσματος ήταν παρόμοια σχεδόν σε όλη την Ελλάδα, η φωτογραφία είναι από Τρικαλινή εφημερίδα.

(κλικ για μεγέθυνση)

Το δεύτερο  αναπαλαιωμένο αλώνι, στο κέντρο του χωριού, κάτω από τον Ιερό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Εκεί κατά παράδοση, το απόγευμα μετά τη Δεύτερη Ανάσταση την Κυριακή του Πάσχα, οι γυναίκες και οι κοπέλες του χωριού μαζεύονταν, γιόρταζαν την Ανάσταση, τραγουδούσαν και χόρευαν.

Μήνας: Ιούνιος

Αφιέρωμα: Οι Καλύβες

Οι καλύβες είναι δίπατα κτίσματα που βρίσκονται μέσα και περιμετρικά του χωριού. Το κάτω μέρος τους είναι κλειστό με μικρά ανοίγματα και πέτρινο, ενώ το πάνω έχει μεγάλα ανοίγματα και ξύλινη κατασκευή που συγκρατεί τη σκεπή.

Στο χωριό μας παλαιότερα υπήρχε μικρής κλίμακας κτηνοτροφία. Υπήρχαν κοπάδια αιγοπροβάτων και βοοειδών που κάλυπταν τις ανάγκες του πληθυσμού σε φρέσκο γάλα, βούτυρο, τυρί και έβοσκαν στις περιοχές γύρω από το χωριό. Ο βαρύς χειμώνας δημιούργησε την ανάγκη εγκλεισμού των ζώων για την προστασία τους. Τα ζώα σταβλίζονταν συνήθως στο ισόγειο (στα κελάρια) των σπιτιών, και όταν ο χώρος στα κελάρια δεν επαρκούσε στην καλύβα της οικογένειας.

Οι καλύβες λειτουργούσαν σαν αποθηκευτικοί βοηθητικοί χώροι των οικογενειών. Εκτός από τα ζώα τους, αποθήκευαν σε αυτές εργαλεία και την τροφή για όλα τα ζώα τους. Στο ισόγειο της καλύβας είχαν το άχυρο και τα τριφύλλια. Στο επάνω μέρος το κλαδί (τα φύλλα της βελανιδιάς) και τις κορυφές των καλαμποκιών.

Συνήθως, στην είσοδο της κάθε καλύβας υπήρχε και το αλώνι της οικογένειας.

Φωτογραφικό υλικό

(κλικ για μεγέθυνση)

Το κάτω μέρος τους είναι κλειστό με μικρά ανοίγματα και πέτρινο, ενώ το πάνω έχει μεγάλα ανοίγματα και ξύλινη κατασκευή που συγκρατεί τη σκεπή

(κλικ για μεγέθυνση)

Καλύβες στον κάμπο

(κλικ για μεγέθυνση)

Η φύση “κυριεύει” όσες καλύβες δεν συντηρήθηκαν

(κλικ για μεγέθυνση)

Όσες καλύβες συντηρήθηκαν στέκουν αγέρωχες, έτοιμες να φανούν ξανά χρήσιμες

(κλικ για μεγέθυνση)

Εσωτερικά στο πάνω μέρος μίας καλύβας

(κλικ για μεγέθυνση)

Στο δρόμο που οδηγεί στο ποτάμι

Μήνας: Μάιος

Αφιέρωμα: Ο Κάμπος

Ανάμεσα στο χωριό και την κοίτη του ποταμού βρίσκεται ο κάμπος του χωριού. Ο κάμπος βρίσκεται σε υψόμετρο με μέσο όρο τα 910 μέτρα. Λόγω της κλίσης του, είναι δομημένος σε αναβαθμίδες οι οποίες δημιουργήθηκαν από πέτρινες τοιχοποιίες, που χωρίζουν και τις ιδιοκτησίες. Μεγάλα και μικρότερα αυλάκια δημιουργούν ένα δίκτυο ποτίσματος των χωραφιών, εκμεταλλεύοντας πλήρως τα νερά του πλησίον ποταμού. Τα παλαιότερα χρόνια ο εύφορος κάμπος καλλιεργούνταν από άκρη σε άκρη. Εξαιτίας όμως του μικρού του μεγέθους και της μεγάλης ανάγκης για τροφή, υπήρχαν πολλά χωράφια σε διάφορα μέρη στα γύρω βουνά.

Ο πληθυσμός καλλιεργούσε πληθώρα δημητριακών όπως σιτάρι, καλαμπόκι, βρώμη, σίκαλη για τους ίδιους και τα ζώα τους. Επίσης κάθε είδους κηπευτικά και πατάτες. Ξακουστά είναι τα μικρά και μεγάλα φασόλια (γίγαντες). Στις άκρες των χωραφιών, φύτευαν οπωροφόρα δέντρα όπως καρυδιές, μηλιές, κερασιές, κορομηλιές, γκορτσιές (αγριαχλαδιές), μουριές, δαμασκηνιές και κληματαριές. Στην πλούσια χλωρίδα του κάμπου θα βρούμε επίσης πλήθος βοτάνων και άγριων θάμνων ή δέντρων όπως βατομουριές, κρανιές, λεπτοκαρυές (φουντουκιές).

Οι κάτοικοι με μόχθο δούλεψαν τη γη και επιβίωσαν σε πολύ δύσκολες εποχές, βοηθώντας και τους κατοίκους των γύρω χωριών.

Φωτογραφικό υλικό

(κλικ για μεγέθυνση)

Τέλη του Απρίλη, οι πατάτες μόλις φυτεύτηκαν σε γούρνες.

(κλικ για μεγέθυνση)

Από το αρχείο του Σωτηρίου Θωμόπουλου. Το χωράφι οργώθηκε και τώρα περνιέται με τη σβάρνα για να τριφτούν και να μικρύνουν οι μεγάλοι σβόλοι του χώματος. Διακρίνονται (από αριστερά) οι μικροί Γεώργιος Βλάχος και Χρήστος Γεράσης πάνω στα μουλάρια, ο Ευάγγελος Γεράσης, ο Σωτήριος Θωμόπουλος, (με επιφύλαξη) η Αναστασία Βασάκου-Μανδραβέλη, η Ευδοκία Γεράση-Σκαλιστή και η μικρή Αθηνά Βλάχου (αδερφή του μικρού Γιώργου).

(κλικ για μεγέθυνση)

Οι κερασιές είναι φορτωμένες στα τέλη του Ιούνη.

(κλικ για μεγέθυνση)

Τον Αύγουστο είναι έτοιμα τα καλαμπόκια (σούμκιες). Υπήρχε η συνήθεια οι καλαμποκιές να φυτεύονται δίπλα δίπλα στο ίδιο χωράφι με τις φασολιές, όπως φαίνεται και στη φωτογραφία.

(κλικ για μεγέθυνση)

Τα κορόμηλα (κούμπλα) τον Ιούνιο δεν είναι ακόμα έτοιμα, θα περιμένουμε να γλυκάνουν μέχρι το τέλος Ιουλίου.

(κλικ για μεγέθυνση)

Αύγουστος, αγαπημένα βατόμουρα νοστιμεύουν τις βόλτες μας γύρω από το χωριό.

Μήνας: Απρίλιος

Αφιέρωμα: Εξωκλήσια και Εικονίσματα

Εξωκλήσια ονομάζονται οι μικρές ιδιωτικές εκκλησίες που βρίσκονται χτισμένες στα όρια του χωριού. Τα ξωκλήσια ήταν και είναι σημεία ευλαβικής αναφοράς και παρηγοριάς. Ήταν για τους κατοίκους τα νοσοκομεία, τα καταφύγια στον πόνο και τις στενοχώριες της ζωής, χτισμένα έπειτα από κάποιο όνειρο, κάποια οπτασία ή κάποιο τάμα. 

Στο χωριό μας αναφέρονται τα παρακάτω ξωκλήσια: Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής της οικογένειας Γερασιμίδη, Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου της οικογένειας Τζαβέλλα, Ιερός Ναός Ζωοδόχου Πηγής ή Παναγιοπούλα της οικογένειας Γεράση, Ιερός Ναός των Αγίων Κωνσταντίνου κι Ελένης, Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία της οικογένειας Γεωργόπουλου, Ιερός Ναός των Αγίων Αποστόλων της οικογένειας Γεωργιάδη, Ιερός Ναός του Γενεθλίου Ιωάννου του Προδρόμου της οικογένειας Αλέξανδρου Βούρη.

      

Τα ξωκλήσια λειτουργούν την ημέρα που τιμούν τον Άγιο που γιορτάζει, από τις ίδιες τις οικογένειες. Παλαιότερα υπήρχε η παράδοση, ο Ιερέας του χωριού να λειτουργεί όλα τα ξωκλήσια την εβδομάδα μετά το Πάσχα.

      

Παρόμοια μικρότερα χτίσματα είναι τα εικονίσματα, αφιερωμένα κι αυτά σε κάποιον Άγιο, θέλοντας να δείξουν την ευγνωμοσύνη τους σε αυτόν. Συνήθως βρίσκονται πάνω σε δρόμο ή μονοπάτι.

Φωτογραφικό υλικό

(κλικ για μεγέθυνση)

Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου της οικογένειας Τζαβέλλα. Εορτάζει στις 26 Οκτωβρίου.

(κλικ για μεγέθυνση)

Ιερός Ναός Ζωοδόχου Πηγής ή Παναγιοπούλα της οικογένειας Γεράση. Εορτάζει την Παρασκευή, την εβδομάδα μετά το Πάσχα.  

(κλικ για μεγέθυνση)

Εικόνισμα αφιερωμένο στον Άγιο Σπυρίδων της οικογένειας Σωτηρίου Θωμόπουλου. Βρίσκεται στο δρόμο που οδηγεί στο χωριό. Στο σημείο οι οικογένειες του χωριού αποχωρίζονταν με τους συγγενείς τους που έφευγαν στην ξενιτιά.

(κλικ για μεγέθυνση)

Το καμπαναριό του Ιερού Ναού της Αγίας Παρασκευής. Η ημέρα που τιμάται η Αγία, στις 26 Ιουλίου, ήταν μεγάλη γιορτή για το χωριό. Περίπου οι μισές οικογένειες που έμεναν κυρίως προς το "λάκο" τιμούσαν την Αγία και προσκαλούσαν τις άλλες μισές οικογένειες του χωριού για φαγητό και γλέντι. Το αντίστροφο γινόταν την ημέρα που τιμάται η Κοίμηση της Θεοτόκου, στις 15 Αυγούστου.

(κλικ για μεγέθυνση)

Ιερός Ναός των Αγίων Αποστόλων της οικογένειας Γεωργιάδη. Εορτάζει στις 30 Ιουνίου.

(κλικ για μεγέθυνση)

Εικόνισμα αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο της οικογένειας του Κων/νου Παπαγεωργίου του Σωκράτη. Στη θέση του παλαιότερα υπήρχε το εξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου, το οποίο καταστράφηκε σε κάποιο μεγάλο "κατέβασμα" του ποταμού. Το νέο εξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου, που φαίνεται στο βάθος, είναι της οικογένειας Αλέξανδρου Βούρη και εορτάζει στις 24 Ιουνίου.

(κλικ για μεγέθυνση)

Εικόνισμα αφιερωμένο στην Παναγία, της οικογένειας Κων/νου Παπαγεωργίου, του Μπαρμπα-Κωστάκη.

(κλικ για μεγέθυνση)

Το πέτρινο πασχαλινό αυγό μας εύχεται Χριστός Ανέστη και Χρόνια Πολλά. Το έφτιαξε ο Μπαρμπα-Κωστάκης.

Μήνας: Μάρτιος

Αφιέρωμα: Το Ποτάμι

Το ποτάμι που ρέει δίπλα στο χωριό μας ονομάζεται Γοργοπόταμος. Το 1935 ζητήθηκε από τους κατοίκους του χωριού μας να αντικατασταθεί το Σλάβικο όνομα του χωριού (Τούρνοβο), με άλλο όνομα Ελληνικής προέλευσης. Σε δημόσια διαβούλευση που έγινε, οι γηραιότεροι αποφάσισαν ότι το κυρίαρχο στοιχείο ζωής της ευρύτερης περιοχής του χωριού είναι το γοργό και ορμητικό μικρό ποτάμι. Από τότε χωριό και ποτάμι φέρουν την ίδια ονομασία.

Ο Γοργοπόταμος πηγάζει από τον ορεινό όγκο της οροσειράς του Γράμμου. Τρία μεγάλα ρέματα ενώνονται σε ένα, διασχίζει την κοιλάδα του χωριού μας, ενώνεται με το ρέμα από τους Χιονιάδες και ορμά ανάμεσα στα όρια των χωριών Οξυά και Βούρμπιανη. Στη συνέχεια καταλήγει στον ποταμό Σαραντάπορο, ο οποίος εκβάλει στην Αδριατική θάλασσα.

Ο Γοργοπόταμος είναι ένας χείμαρρος. Αυτό σημαίνει ότι η ροή των νερών του και η κοίτη του δεν είναι πάντα ίδια, αλλά εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες και την εποχή. Άλλοτε είναι ήσυχος και άλλοτε άγριος, νομίζεις ότι θέλει να αλλάξει τον κόσμο μόνος του. Τη δεκαετία του 1960, δημιουργήθηκαν μεγάλα πέτρινα φράγματα, που κατάφεραν να τιθασεύσουν τον άγριο ποταμό.

Από τότε και μέχρι σήμερα, τα πολύτιμα νερά του δίνουν ζωή και κάνουν τα χωράφια του κάμπου, γόνιμα και παραγωγικά.

Φωτογραφικό υλικό

(κλικ για μεγέθυνση)

Τα τρία ρέματα που πηγάζουν στην οροσειρά του Γράμμου ενώνονται σε ένα και φτάνουν στο Γοργοπόταμο.

(κλικ για μεγέθυνση)

Το ποτάμι στο ύψος του χωριού. Η μεταλλική γέφυρα ενώνει τις δύο όχθες του. Τα παλαιότερα χρόνια η γέφυρα ήταν ξύλινη αλλά δεν άντεχε στις κακές καιρικές συνθήκες του χειμώνα. Δίπλα στη γέφυρα φαίνονται ένα παλαιότερο κι ένα νεότερο φράγμα από πέτρες για να τιθασεύουν το ορμητικό ποτάμι.

(κλικ για μεγέθυνση)

Στο βάθος τα νερά ενώνονται με το ρέμα που έρχεται από τα χωριά Χιονιάδες και Ασημοχώρι.

(κλικ για μεγέθυνση)

Τους καλοκαιρινούς μήνες το ποτάμι είναι ήρεμο. Κάποιες φορές έχουν φτιαχτεί μικρές λίμνες για να διασκεδάζουν τα παιδιά στα καθαρά νερά του.

(κλικ για μεγέθυνση)

Τους χειμερινούς μήνες ο χείμαρρος είναι απροσπέλαστος. Η ορμή του νερού είναι τόσο δυνατή που στο πέρασμά του κουβαλάει κορμούς δέντρων, ακόμα και μεγάλες πέτρες.

Μήνας: Φεβρουάριος

Αφιέρωμα: Βουνά του χωριού μας

Το χωριό μας είναι χτισμένο σε υψόμετρο 940 μέτρων στις ανατολικές υπώρειες της κορυφής Όρλας της οροσειράς του Γράμμου.

Στην ευρύτερη περιοχή βρίσκεται η κορυφή του Γράμμου, η κορυφή Μπάρα (προς την Αλβανία), η κορυφή Κάμενικ (πάνω από το Ασημοχώρι) και απέναντι από το χωριό η κορυφή Γκόλιο.

Στην ευρύτερη περιοχή της Κόνιτσας, η μορφολογία του εδάφους διαμορφώνει ένα έντονο γεωλογικό ανάγλυφο. Οι εκτάσεις απλώνονται σε μεσαία υψόμετρα και σκεπάζονται από πυκνά δάση φυλλοβόλων (δρυς, οξιές) και κωνοφόρων (έλατα, μαυρόπευκα) δέντρων. Θα πρέπει να αναφέρουμε τη μεγάλη χρησιμότητα του δέντρου δρυς (βελανιδιάς) στην καθημερινή ζωή των κατοίκων. Το ξύλο του δέντρου ακόμα και σήμερα χρησιμοποιείται για τη θέρμανση των σπιτιών το χειμώνα. Το φύλλωμα του δέντρου ήταν η κύρια τροφή της μικρής κτηνοτροφίας του χωριού κατά τους χειμερινούς μήνες.

Πλούσια είναι η άγρια πανίδα της ευρύτερης περιοχής. Μεγάλα θηλαστικά όπως αρκούδες, λύκοι, αγριόγατες, αγριόγιδα σε μεγαλύτερο υψόμετρο, ζαρκάδια και κυρίως αγριογούρουνα παρουσιάζουν πληθυσμούς στην περιοχή. Επίσης απαντώνται τα μικρότερα θηλαστικά όπως αλεπούδες, ασβοί, λαγοί, σκίουροι, κουνάβια καθώς και πλήθος πουλιών, αμφίβιων και ερπετών.

Φωτογραφικό υλικό

(κλικ για μεγέθυνση)

Άνοιξη. Βόρεια του χωριού η χιονισμένη οροσειρά του Γράμμου. Η κορυφή του Γράμμου βρίσκεται κοντά στα Έλληνο-Αλβανικά σύνορα. Έχει υψόμετρο 2.520 μέτρα. Είναι η τέταρτη ψηλότερη κορυφή της Ελλάδας.

(κλικ για μεγέθυνση)

Χειμώνας. Δυτικά του χωριού βρίσκεται η κορυφή Μπάρα. Η κορυφογραμμή που φαίνεται είναι το φυσικό σύνορο με τη γειτονική χώρα.

(κλικ για μεγέθυνση)

Φθινόπωρο. Ανατολικά κι απέναντι από το χωριό η κορυφή Γκόλιο, που σημαίνει γυμνό. Πήρε την ονομασία επειδή στην κορυφή δεν υπάρχει βλάστηση. Κοντά στην κορυφή τα δέντρα με την πιο καφέ όψη είναι οξιές. Χαμηλότερα υπάρχουν κυρίως βελανιδιές.

(κλικ για μεγέθυνση)

Νότια ο ορίζοντας ακολουθεί το ποτάμι και είναι ανοικτός. Στο βάθος αγναντεύουμε την κορυφή του Σμόλικα που έχει υψόμετρο 2.637 μέτρα και είναι η δεύτερη ψηλότερη κορυφή της Ελλάδας.

  (κλικ για μεγέθυνση)

Μία γενική όψη της κοιλάδας του Γοργοπoτάμου, από το Google Maps. Φαίνονται τα γειτονικά χωριά που ανήκουν στο σύμπλεγμα των Μαστοροχωρίων της Κόνιτσας. Η ζωή και η μοίρα των κατοίκων κοινή, σε έναν τόπο ακριτικό και χωρίς πολλές δυνατότητες.